Dlaczego podręczniki

Zakładamy, że edukacja szkolna jest ważnym pasem transmisyjnym idei dotyczących płci i rodzaju a same podręczniki mogą być zarówno skutecznym narzędziem reprodukowania i konserwowania porządku społecznego opartego na nierówności kobiet i mężczyzn, jak i krytykowania oraz zmieniania tej rzeczywistości na bardziej egalitarną.

Badania dotyczące różnych aspektów szkolnej rzeczywistości, biorące pod uwagę kategorię płci kulturowej dowodzą bezsprzecznie, że zarówno nauczyciele (ich przekonania, oczekiwania, nastawienia i zachowania), sposób organizowania edukacji (plany, prawo), jak i wyselekcjonowana „legalna” i uprawomocniona przez państwo „szkolna wiedza” (podstawa programowa, podręczniki) tworzą skuteczny, często „niewidoczny” dla uczestników edukacji mechanizm podtrzymujący stereotypy związane z płcią oraz nierówne statusy kobiet i mężczyzn w społeczeństwie i kulturze.

Od czasu upowszechnienia się idei i praktyki koedukacji w szkolnictwie publicznym, dominuje przekonanie, że instytucja szkoły jest „neutralna” w kontekście płci. W związku z tym Polsce większość profesjonalistów pracujących na różnych poziomach systemu oświaty, nie tylko nie ma świadomości własnego wkładu w podtrzymywanie nierówności, ale wręcz zaprzecza istnieniu dyskryminacji ze względu na płeć oraz całożyciowych, wieloaspektowych skutkach jej podlegania.

DLACZEGO STEREOTYPY SĄ WAŻNYM PROBLEMEM?

Mamy wystarczająco wiele mocnych argumentów za promowaniem i wdrażaniem edukacji wolnej od stereotypów.

Stereotypy związane z płcią,jako z jednej strony jednostkowe przekonania na temat cech kobiet i mężczyzn i równocześnie poglądy podzielane powszechnie i społecznie na temat kobiecości i męskości, stanowią źródło barier rozwojowych, ograniczają doświadczenia jednostki, mogą być krzywdzące, negatywnie wpływać na relacje interpersonalne. Są zagrożeniem dla samorealizacji, ponieważ w efekcie nacisku na różnicowanie ról kobiet i mężczyzn następuje redukowanie liczby wyborów edukacyjnych i życiowych dokonywanych przez dzieci i ludzi w każdym wieku. Co szczególnie istotne, stereotypy stanowią materiał do tworzenia negatywnych nastawień – uprzedzeń, a co za tym idzie stają się źródłem bodźców i usprawiedliwień dla dyskryminacyjnych zachowań oraz wszystkich form przemocy wobec przedstawicieli danej kategorii rodzajowej. Stereotypy używane są do manipulowania ludźmi, wykluczania ich z różnych sfer życia, ograniczania dostępu do dóbr i wartości a w szerszym kontekście przyczyniają się do konfliktów społecznych.

Zgodnie z ratyfikowanymi przez Polskę licznymi umowami międzynarodowymi (m. innymi: Konwencją w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet – CEDAW) w założenia i praktykę edukacyjną powinny być wpisane działania na rzecz zmiany społecznych i kulturowych wzorców zachowań mężczyzn i kobiet w celu likwidacji przesądów i zwyczajów oraz wszelkich innych praktyk, które opierają się na przekonaniu o niższości lub wyższości jednej z płci, albo na stereotypach roli mężczyzn i kobiet. Obowiązek eliminowania z podręczników szkolnych stereotypów związanych z płcią wynika z przepisów prawa polskiego i międzynarodowego (w załączeniu komentarz prawny).